Het monetair beleid wordt best zeer geleidelijk verstrakt

Sinds een viertal jaar voert de Europese Centrale Bank (ECB) een ultrasoepel monetair beleid, waarbij zij ook onorthodoxe instrumenten inzet zoals negatieve kortetermijnrentevoeten en openmarktaankopen van obligaties. Morgen vergadert de Raad van Bestuur van de ECB opnieuw in Frankfurt over het al dan niet voortzetten van het huidige aankoopprogramma, en het tijdspad voor de afbouw ervan. De hoofdeconoom van de ECB, de Belg Peter Praet, alludeerde daar vorige week al even op. Gezien de nog steeds fragiele aard van het economisch herstel in Europa en de relatief lage inflatie, lijkt het ons aangewezen om bij die noodzakelijke normalisering van het monetair beleid de weg van de geleidelijkheid te bewandelen.

Pieter Timmermans, ALGEMENE DIRECTIE
13 juni 2018

Uit een analyse van onze studiedienst bleek dat het monetair beleid van ECB positieve effecten had voor onze Belgische bedrijven. De lage rentevoeten maakten het mogelijk om een lange economische crisis (2008-2013) achter ons te laten en een periode van langdurige stagnatie en mogelijk zelfs deflatie te voorkomen, terwijl ook schadelijke neveneffecten in hoge mate uitbleven. In de eerste plaats zorgde dit ultrasoepel monetair beleid van de ECB ervoor dat de rentevoeten op investeringskredieten voor Belgische bedrijven op enkele jaren tijd halveerden van bijna 4% tot minder dan 2% begin 2016.

In de tweede plaats zorgde het toenemend renteverschil tussen de Amerikaanse en Europese rente op overheidsobligaties ervoor dat de euro flink aan waarde inboette, wat Belgische uitvoergoedkoper maakte. De nominale effectieve wisselkoers van de euro kalfde tussen begin 2014 en eind 2016 met ongeveer 6% af. De zwakkere euro in combinatie met de competitiviteitsmaatregelen van de federale regering (loonmatiging, indexsprong en taxshift) vormden een mooie cocktail die de Belgische exportbedrijven een stevige boost gaf. Die slaagden er voor het eerst sinds lang in om opnieuw internationale marktaandelen te winnen. Zo nam de Belgische uitvoer tussen eind 2014 en eind 2016 in reële termen met 6,7% per jaar toe. Door deze exportgerichte groei raakte ook de productiecapaciteit beter bezet, wat samen met de fors lagere rentes op investeringskredieten leidde tot een krachtig investeringsherstel. Zowel in 2016 als 2017 namen de Belgische bedrijfsinvesteringen in volume met ongeveer 5% toe.

Na de brexit (juni 2016) en het aantreden van President Trump (januari 2017) en aangedreven door een verder aan kracht winnende Europese conjunctuur, werd de euro echter opnieuw significant duurder. Het is enkel dankzij de taxshift en de aangehouden reële loonmatiging in het IPA 2017-2018 dat de Belgische reële effectieve wisselkoers toch kon stabiliseren en het Belgische concurrentievermogen niet opnieuw verslechterde. Omdat er door de duurdere euro anderzijds ook geen verder competitiviteitsherstel kwam, viel de herovering van marktaandelen in 2017 zo goed als stil.

Velen wezen de voorbije weken op de risico’s van het ultrasoepele ECB-beleid. Het zou onderliggende structurele problemen van bedrijven en overheden helpen verdoezelen en zeepbellen in de hand werken. Op de aandelenmarkten is daar alleszins weinig van te merken. En ook de vastgoedprijzen zijn in ons land zeker niet ontspoord. Het stijgingsritme lag in de voorbije jaren slechts iets hoger dan het langjarig gemiddelde. Wel was er duidelijk een speculatieve bubbel rond de cryptomunten, maar die was slechts ten dele het gevolg van het lagerentebeleid. Ook het gelimiteerde aanbod en de tech-hype speelden een rol.

Het afbouwen van dit ultrasoepel monetair beleid door de ECB zal natuurlijk niet zonder gevolgen blijven voor gezinnen, bedrijven en overheden. De gezinnen hebben hun investeringen dan wel opgedreven, maar dit geldt ook voor hun schuldgraad, die opnieuw is toegenomen tot 65% van hun beschikbaar inkomen, iets boven het vorige hoogtepunt van 2007. Hoewel de rente op het gros van die schulden voor langere tijd vastligt (en meestal ook opwaarts begrensd is), dient een te plotse rentestijging toch te worden vermeden.

Een geleidelijke afbouw van het aankoopprogramma is dan ook aangewezen, ook om de euro niet opnieuw de hoogte in te jagen. Zo kan het Europese economisch herstel maximaal gaande worden gehouden, want dat zal de komende jaren moeten laveren tussen de onzekerheden van een nieuwe Italiaanse regering met halsbrekende budgettaire plannen, een steeds onduidelijker brexit-scenario en een onberekenbaar handelsbeleid van de Amerikaanse president Trump.

Pieter Timmermans, gedelegeerd bestuurder


Onze partners

Actiedomeinen

Een gezond ondernemingsklimaat is essentieel voor een gezonde economie en duurzame groei in België. Als VBO nemen we de verantwoordelijkheid om de motor van onze welvaartsstaat op kruissnelheid te houden. Om dat te bereiken, focussen we op 18 actiedomeinen die bijdragen tot een duurzame groei.

VBO-NIEUWSBRIEF IMPACT

Schrijf u nu in en ontvang wekelijks de laatste artikelen direct in uw mailbox.