Open brief over de pensioenen

Misschien hebt u beslist om vandaag met de trein naar het werk te gaan, al dan niet met vertraging. Misschien hebt u een vrije dag genomen om kerstinkopen te gaan doen. Misschien hebt u beslist om te betogen in Brussel voor meer koopkracht, werkbare loopbanen en leefbare pensioenen”, zoals we mochten lezen op de website van de vakbonden.

Monica De Jonghe, ALGEMENE DIRECTIE
Pieter Timmermans, ALGEMENE DIRECTIE
14 december 2018

Daar hebben wij begrip voor. De wereld verandert, sneller dan we soms denken of willen. Dat maakt ons onzeker, omdat we geen idee hebben wat de toekomst brengt. Toch zijn ambitieuze hervormingen op de arbeidsmarkt of in onze pensioenen noodzakelijk. De Belgische werkgelegenheidsgraad (69,1%) ligt immers sterk beneden het Europese gemiddelde, dat 72,7% bedraagt. De mate waarin we afwijken van andere landen inzake gemiddelde loopbaanduur (bron: OESO) wordt onderschat: in België gemiddeld 32,9 jaar, in Frankrijk 35,2 jaar, 38,4 in Duitsland, in Noorwegen 39,2 jaar, 39,6 in Denemarken, 40,1 in Nederland en 41,7 in Zweden. Het verschil tussen België (en Frankrijk) en de andere landen is onhoudbaar: het is onmogelijk om de beste pensioenen en gezondheidszorg van de wereld te willen en tegelijkertijd de kortste loopbanen. En het verschil tussen België/Frankrijk en andere landen is niet marginaal; het is zeer aanzienlijk.

Komt de bovenstaande paragraaf u bekend voor? Dat kan. Hij maakte deel uit van een open brief die gepubliceerd werd op 3 januari 2004 door Frank Vandenbroucke en Johan Vande Lanotte. Binnen enkele weken zal deze brief exact 15 jaar oud zijn, maar hij is actueler dan ooit. Een simpel cijfer verklaart namelijk waarom een ambitieus pensioenbeleid de evidentie zelve zou moeten zijn: 1,7. Dat zijn het aantal mensen die bijdragen voor één gepensioneerde in 2060. Vandaag zijn er dat nog 2,2.

Dat betekent eenvoudigweg dat ons repartitiesysteem onder druk staat. Dit systeem betekent dat de bijdragen die worden ingehouden op de lonen van de actieven van vandaag worden herverdeeld onder de gepensioneerden van vandaag. Hoe minder actieven, hoe minder pensioenbijdragen. Die evolutie is trouwens al een tijdje bezig, wat zijn gevolgen heeft voor de lopende overheidsuitgaven. 20% daarvan gaat naar onze pensioenen, en dat percentage zal bij ongewijzigd beleid alleen maar stijgen.

We kunnen dit systeem enkel behouden door onze werkgelegenheidsgraad te verhogen. Of zijn er andere opties? We kunnen eventueel knippen in de sociale uitgaven en ze heroriënteren naar onze pensioenen. Daarnaast kunnen we de belastingen verhogen, wat geen groeiversterkende maatregel van onze economie zou zijn in een land dat volgens Eurostat met een fiscale belastingdruk van 47,3% op de tweede plaats staat in de Europese ranking van de belastingkampioenen. Alleen Frankrijk doet nog beter.

Dat betekent dat we enkele maatregelen moeten nemen die in de ogen van de initiatiefnemers van deze betoging misschien minder evident lijken, zoals een verdere lastenverlaging op arbeid en enkele structurele arbeidsmarktmaatregelen die inzetten op langer werkbaar en wendbaar werken. De voorbije jaren werd hiertoe een zekere aanzet gegeven. Volgens studies van zowel het Planbureau, de Nationale Bank als de KULeuven is onze koopkracht gestegen. Cijfers van de OESO, Eurostat en Eurofound geven aan dat we bij de top van Europa behoren voor wat betreft de arbeidskwaliteit, jobtevredenheid en de werk-privébalans.

Het klopt dat onze brutopensioenen relatief laag zijn, maar netto houdt een kaderlid 52% over van zijn laatste loon, een bediende 71% en een arbeider 80%. Dat hier echter nog heel wat marge is voor een verdere verbetering staat buiten kijf, en dan vooral bij die mensen waar het armoederisico een pak groter is. Het is ook ontegensprekelijk een goede zaak dat 75% van de actieve bevolking een tweede pensioenpijler heeft en dat 2,5 miljoen Belgen zelf nog sparen voor hun pensioen. Deze drie pijlers combineren kapitalisatie en repartitie enerzijds, en collectieve en individuele verantwoordelijkheid anderzijds. Een combinatie ervan is de beste garantie voor een degelijk appeltje voor de dorst, voor een volgehouden betaalbaarheid onafhankelijk van plotse economische schokken.

De welvaartsstaat is zoals een tanker op de zee. Een supertanker van koers laten veranderen vergt een ingewikkeld maneuver. De hele bemanning overtuigen dat de koers moet wijzigen en het maneuver goed voorbereiden zijn twee voorwaarden om te slagen. Dat was de conclusie van beide socialistische topministers in 2004, die vandaag de dag nog steeds overeind staat. Ambitieuze hervormingen zijn dan ook noodzakelijk als we het belangrijk vinden dat de generaties na ons ook van een degelijk en welverdiend pensioen kunnen genieten.

Deze open brief werd op 14 december gepubliceerd in De Standaard.


Onze partners

Actiedomeinen

Een gezond ondernemingsklimaat is essentieel voor een gezonde economie en duurzame groei in België. Als VBO nemen we de verantwoordelijkheid om de motor van onze welvaartsstaat op kruissnelheid te houden. Om dat te bereiken, focussen we op 18 actiedomeinen die bijdragen tot een duurzame groei.

VBO-NIEUWSBRIEF IMPACT

Schrijf u nu in en ontvang wekelijks de laatste artikelen direct in uw mailbox.