Werken maakt gezond

We moeten het het ACV nageven: ze zijn erin geslaagd om, ditmaal in het kader van enige profileringsdrang in het vooruitzicht van de sociale verkiezingen, de procedure voor re-integratie van langdurig zieken te framen als een ‘ontslagmachine’. Dat klopt hoegenaamd niet. In minstens 80% van de gevallen is een re-integratie succesvol. De vakbond gaat bovendien voorbij aan wat de kern van een job is: een job maakt gezond, zorgt voor een inkomen en voor sociale contacten. Daarom moet een volgende regering blijven inzetten op de geleidelijke activering van langdurig zieken. We zetten de puntjes nog even op de i.


Monica De Jonghe, COMPETENTIECENTRUM WERK & SOCIALE ZEKERHEID
20 november 2019

Waarover gaat het? Eind vorige week communiceerde het ACV enkele cijfers over het aantal mensen dat in een re-integratietraject gestapt was. Van de meer dan 50.000 mensen die dat de voorbije 3 jaar deden, zou twee derde alsnog ontslagen worden. Deze voorstelling van de feiten is op zijn minst ‘dubieus’ te noemen. Het ACV telt in haar berekeningen namelijk maar een klein deel van alle re-integratietrajecten. Volgens hen waren er sinds 2017 ongeveer 50.000 van die trajecten, terwijl er in 2018 alleen al ongeveer 165.000 werknemers één of andere vorm van re-integratie hebben doorlopen:

- 60.000 werknemers hadden de toelating om het werk deeltijds te hervatten en te combineren met een ziekte-uitkering;
- Minstens 10.000 mensen die thuis zijn wegens ziekte, volgden een opleiding om zich om te scholen, betaald door het RIZIV en gegeven door de regionale arbeidsbemiddelingsdiensten;
-  Ongeveer 80.000 werknemers vroegen een afspraak bij de arbeidsarts om te bekijken welke aanpassingen nodig en mogelijk zijn om het werk te kunnen hervatten.

De trajecten waar het ACV het over heeft, zijn er in 2018 geen 50.000, maar 15.000. Daarvan is in de helft van de gevallen een re-integratie in de oude onderneming niet mogelijk. Dat wil echter niet zeggen dat die mensen niet terug aan de slag gaan. Van experten weten we dat er binnen die groep ook heel wat mensen zijn die, vooraleer ze de onderneming verlaten, al een andere job gevonden hebben en vragende partij zijn om te mogen vertrekken.

Er is ook helemaal niets mis mee als de conclusie overmacht is. De procedure van medische overmacht (wat een onderdeel was van een akkoord onder sociale partners, inclusief het ACV) legt de klemtoon op duidelijkheid, ook voor de werknemer. Die wordt bevrijd uit een onzekere situatie waarin hij of zij vaak jarenlang gevangen zit. Voor de werknemer is het belangrijk om zicht te krijgen op zijn verdere kansen op de arbeidsmarkt en die mogelijkheden ook aan te wenden om zijn toekomst niet te hypothekeren. Hoe langer men inactief is, hoe moeilijker immers de terugkeer naar de arbeidsmarkt.

De uitkomst van re-integratietrajecten is niet altijd eenduidig. Sommige werkgevers en werknemers laten de situatie zoals ze is (arbeidsongeschikt met uitkering). Andere werkgevers staan de werknemer bij in de zoektocht naar een andere job met sociale begeleiding, opleiding of outplacement. Of er wordt alsnog een vergoeding overeengekomen. Daarbij is het wel jammer dat de bevoegde ministers nagelaten hebben om mechanismen en indicatoren op te stellen die het mogelijk maken het volledige traject te volgen. Dat maakt ook een evaluatie op basis van de volledige feiten bijzonder lastig.

De verschillende onderdelen van het beleid kunnen ook beter op elkaar afgestemd worden. Als blijkt dat het overeengekomen werk niet kan hervat worden en ander werk bij dezelfde werkgever geen optie is (ongeacht of de arbeidsovereenkomst wordt beëindigd), dan zou er automatisch een vervolgprocedure moeten starten om de persoon naar de arbeidsmarkt te begeleiden, al dan niet geflankeerd door een bij-, her- of omscholingstraject. Nu is er echter geen automatische koppeling tussen de luiken die onder de verantwoordelijkheid van respectievelijk de minister van werk en die van volksgezondheid vallen. Ook het beter inpassen van regionale en private arbeidsbemiddelings-/tewerkstellingsdiensten is noodzakelijk.

Waar de vakbond alvast ongelijk over heeft, is dat 2 op de 3 terugkeertrajecten niet succesvol zijn. Uit de cijfers hierboven blijkt dat slechts in een beperkt aantal trajecten een terugkeer naar werk onmogelijk is. De communicatie van het ACV is bijzonder eenzijdig. Ze plaatst ‘re-integratie’ en ‘ontslag’ op dezelfde lijn, terwijl wij merken dat er bij werkgevers en op het terrein net heel wat extra inspanningen worden geleverd. De cijfers over de beroepsprocedures onderbouwen de stelling dat de onvrede beperkt is. In 2018 tekenden slechts 70 van de 15.000 werknemers beroep aan tegen de uitkomst van een re-integratietraject.

Is er dan geen ruimte voor verbetering? Natuurlijk wel, want het is wel zo dat er meer begeleiding en ondersteuning nodig is. Huisartsen, ziekenfondsen en arbeidsartsen werken nog te weinig samen en werknemers en werkgevers zijn nog te weinig geïnformeerd over alle mogelijkheden die kunnen leiden tot een succesvolle re-integratie. Om dat te bereiken, heeft het VBO ook concrete plannen om het preventiebeleid, de deeltijdse werkhervatting en het medisch attest te hervormen.

Nu ongeveer 800.000 mensen minder of langer dan 1 jaar ziek thuis zijn, is de geleidelijke activering van langdurig zieken broodnodig om ons sociaal model in stand te houden. Dat lukt ook op een menselijke manier: in 80% van de gevallen is een re-integratie succesvol en als een re-integratietraject niet slaagt, verliest iemand zijn uitkering niet. Het onderwerp zal op de tafel van de federale onderhandelaars moeten komen, maar dan wel zonder de ideologische en culpabiliserende vingers van de vakbonden. Niemand wil dat iemand ziek wordt en nog minder dat iemand door langdurige ziekte tot de inactiviteit wordt veroordeeld. Ook in dit debat zijn ondernemingen geen deel van het probleem, wel van de oplossing.

Onze partners

Actiedomeinen

Een gezond ondernemingsklimaat is essentieel voor een gezonde economie en duurzame groei in België. Als VBO nemen we de verantwoordelijkheid om de motor van onze welvaartsstaat op kruissnelheid te houden. Om dat te bereiken, focussen we op 18 actiedomeinen die bijdragen tot een duurzame groei.


VBO-NIEUWSBRIEVEN

Schrijf u nu in en ontvang wekelijks de laatste artikelen direct in uw mailbox.